Kriza financiare dhe reflektimi i saj ne sektorin e artit

Nga Fation Dragoshi*

Koha jone

Pergjate gjithe ketyre diteve, vemendja e te gjitheve eshte perqendruar tek kriza financiare globale dhe efektet zinxhir qe do te trashegoje ajo ne ekonomi dhe ne zhvillimin e vendeve. Me te drejte shqetesimi per kete krize globale ka futur ne ankth edhe qytetaret shqiptare, te cilet mundohen te kuptojne se sa do t’i rrezikoje kjo krize depozitat e tyre bankare; sa do ta veshtiresoje kjo krize kredimarrjen dhe zhvillimin e biznesit; sa do te ndikoje kjo krize epidemike ne koston e jeteses etj. Ne cdo edicion lajmesh, shohim eksperte te fushes se ekonomise dhe biznesit qe analizojne gjendjen dhe japin keshilla orientuese per drejtuesit e kompanive te cfaredo niveli, mbi modelet mbrojtese ndaj pasojave katastrofike qe mund te sjelle nje krize e permasave te tilla.

Per te gjithe ata qe ndjekin me vemendje dinamiken e kesaj krize, njihet shqetesimi qe kane filluar te shfaqin sektore te shumte perftues te filantropise ne nivel global. Nje ‘industri’ kjo, ne te cilen ne vitin 2007 kane qarkulluar 306 miliard dollare (USD) vetem ne SHBA (po flasim per afro 1/2 e shumes se akorduar nga Kongresi Amerikan per zgjidhjen e krizes se institucioneve bankare). Me perjashtim te sporteve popullore dhe institucioneve te besimit, te gjithe sektoret e tjere ndjehen te kercenuar seriozisht nga kjo krize financiare globale. Prej disa javesh vihet re nje aktivizim i te gjithe institucioneve kerkimore, te cilat jane ne kerkim te zgjidhjeve optimale kundrejt efekteve, qe pritet te kete kjo krize ne fushen e filantropise. Analistet me te drejte, thone se nje nder sektoret qe do te preket me shume nga kjo situate, do te jete arti dhe deri ne njefare mase kultura. Arsyet jane te shumta ndersa per fat te keq zgjidhjet akoma nuk duken as ne horizont. Se si do t’i behet qe keto kapitale, qe siguroheshin nepermjet veprimtarise filantrope, te zevendesohen me burime alternative, do te jete pyetja qe do te duhet ti japin pergjigje te gjithe operatoret kulturore ne cdo cep te globit.

Megjithese situata ngjan tragjike, drejtuesit e institucioneve artistike te konsoliduara ne vendet e zhvilluara, thone qe nuk ka vend per panik. Kjo siguri vjen nga praktika e marreveshjeve afatgjata te donacioneve, qe kane siguruar keto institucione ne keto vite. Kjo praktike u jep kohe ketyre aktoreve te rendesishem te produksionit artistik ne nivel global, per te shqyrtuar te gjitha mundesite dhe per te bere lobingun e nevojshem, per te gjetur zgjidhje alternative dhe per te pritur reagimin e qeverive te tyre, per t’iu pergjigjur ketij realiteti te ri. Nje reagim i menjehershem, gati instiktiv, eshte pare te ndermerret nga disa kompani artistike ne Evropen Perendimore qe i jane drejtuar kompanive te biznesit ne rajonin e Gjirit Persik dhe Kine, ku kriza globale e institucioneve financiare nuk ka pasur ndikim.

Teksa ne vendet e zhvilluara efektet pritet te shihen pas nje ose dy vitesh, kjo krize do te jape efektet negative te menjehershme ne vendet ne zhvillim, si rajoni i Ballkanit apo Evropa Lindore. Aty ku ekonomia e tregut te lire dhe praktika e sponsorizimit dhe filantropise artistike, jane ne fazat e para dhe ku donacionet individuale nuk ekzistojne as si nocion. Efektet do te jene te menjehershme per disa arsye. Praktika e perdorur nga kompanite e biznesit ne keto vende per te sponsorizuar funksionon bazuar mbi logjiken e perqindjes se fitimit. Duke qene se ne fund te ketij viti fiskal fitimet per pjesen derrmuese te kompanive do te jene poshte parashikimeve te bera, parate qe do te vihen ne dispozicion te sponsorizimit/filantropise per vitin qe pason do te jene me te pakta. Ulja e fitimeve do ti fuse kompanite ne nje periudhe ristrukturimi te menyres se te berit biznes cka do te kerkoje planifikime afatshkurtra investimesh dhe reformash. Ideja per investime te reja dhe depresioni ekonomik qe shihet ne horizont do ti fuse keto kompani ne regjim dietik dhe tendenca per te kursyer do te ndikoje ne menyre drastike ne aktivitetin filantropik, ndersa do te reduktoje ndjeshem, nivelet e sponsorizimeve te keto kompani. Kjo do te beje qe misioni social te mos jete me pjese e politikave sponsorizuese te kompanive, te cilat do te fillojne t’i kanalizojne sponsorizimet ne drejtim te veprimtarive masive, ku shikueshmeria eshte me e larte.

Marredhenia mes operatoreve kulturore dhe kompanive te biznesit do te jete edhe me e veshtire ne vendet post-komuniste, ku ndertimi i audiencave ka hasur ne veshtiresi te cilat operatoret kulturore nuk kane ditur t’i superojne. Ndryshe nga vendet e zhvilluara ku tregu i artit funksionon mirefilli, ne vendet post-komuniste pjesa derrmuese e produkteve artistike ofrohen falas per publikun dhe industria kulturore nuk eshte konsoliduar ende, nje fenomen vrastar ky per kompanite artistike te cilat shume shpejt do te varin fatin e tyre tek i vetmi burim i mbetur per ta: fondet publike. Limitimi i burimeve te financimit do te sjelle nje shqetesim te madh per vendet e punes ne sektorin e artit cka do te shtroje per diskutim edhe efektet sociale qe do te pasoje kjo krize. Konkurrenca per fondet publike do te jete mjaft e ashper dhe ne nje terren te politizuar tej mase sic eshte rasti i Evropes Lindore, kjo konkurence mund te sjelle pasoja te renda per shume organizata te reja qe promovojne forma eksperimentale ne art. Panorama do te jete edhe me shqetesuese nese bankat nderkombetare te investimeve, do te terheqin aksionet e tyre ne bankat e nivelit te dyte ne keto vende, cka do te kete pasoja te menjehershme ne ritmin e rritjes ekonomike. Renia e ritmit te rritjes ekonomike do te beje qe fondet publike ne art dhe kulture te zbehen, duke i drejtuar ato drejt stimulimit te sektoreve te ndryshem te industrise dhe biznesit, te cilat jane motori i ekzistences se nje shoqerise ne te cilen ne jetojme…

Kjo eshte nje panorame mjaft e zymte ne syte e shume njerezve. Ata edhe mund te kene te drejte. Gjithsesi te besh avokatin e djallit dhe te pergatitesh qe t’i pergjigjesh sfidave te tilla eshte detyre e te gjithe atyre qe kane marre persiper te drejtojne nje sipermarrje. Pyetja qe do te perpiqemi t’i japim pergjigje ne shkrimin tjeter eshte se si do te ndikoje kjo krize financiare globale sektorin e artit dhe kultures ne vendin tone.

(*) Autori mban titullin “Magjister” ne fushen e politikave kulturore dhe aktualisht punon si shef i Sektorit te Arteve ne Ministrine e Turizmit, Kultures, Rinise dhe Sporteve